Pantenol w kosmetykach przede wszystkim nawilża i wspiera barierę naskórka, ograniczając przeznaskórkową utratę wody. W badaniu z 2011 roku formuły zawierające 1,0% i 5,0% pantenolu zmniejszały TEWL po 30 dniach, a po podrażnieniu SLES efekt obserwowano już po 2 godzinach. Na etykiecie INCI znajdziesz nazwę „Panthenol”.
Czym jest pantenol w kosmetykach?
Pantenol w kosmetykach to składnik znany także jako prowitamina B5. Dokładniej: D-pantenol jest prowitaminą kwasu D-pantotenowego, czyli witaminy B5. Według informacji BASF z 2019 roku forma D jest przekształcana w organizmie do witaminy B5, natomiast forma DL stanowi mieszaninę form D i L.
W składzie produktu pantenol występuje jako Panthenol. Taką nazwę przewiduje wspólny glosariusz składników CosIng Komisji Europejskiej. Zasada wynika z art. 19 ust. 1 lit. g rozporządzenia (WE) nr 1223/2009, które określa sposób oznaczania składników kosmetyków. Dlatego określenia „prowitamina B5” albo „D-panthenol” mogą pojawić się w opisie produktu, ale w INCI należy szukać przede wszystkim słowa „Panthenol”.
Więcej na ten temat: bakuchiol w kosmetykach
Karta techniczna BASF z 2019 roku podaje dla surowca D-pantenolu masę cząsteczkową 205,3 g/mol, zawartość D-pantenolu na poziomie 98,0–102,0 g/100 g oraz maksymalnie 1,0 g/100 g wody. Są to parametry surowca, a nie stężenie składnika w gotowym kremie, serum czy balsamie.
Pantenol działanie: nawilżanie i wsparcie bariery
Najlepiej udokumentowane pantenol działanie dotyczy nawilżenia i ograniczania utraty wody przez naskórek. TEWL, czyli przeznaskórkowa utrata wody, jest parametrem używanym do oceny funkcji bariery skóry. Niższy wynik TEWL w określonych warunkach badania oznacza mniejszą utratę wody z jej powierzchni.
W publikacji „Skin moisturizing effects of panthenol-based formulations” z 2011 roku badano formuły zawierające 0,5%, 1,0% oraz 5,0% pantenolu. Produkty aplikowano codziennie na przedramiona zdrowych osób przez 15 lub 30 dni. Po 30 dniach formuły z 1,0% i 5,0% pantenolu powodowały istotne zmniejszenie TEWL. Autorzy wskazali 1,0% jako stężenie poprawiające ochronne działanie formuły.
Nie oznacza to jednak, że 5,0% pantenolu zawsze działa lepiej niż 1,0%. Wynik dotyczył konkretnych formuł, sposobu aplikacji i grupy badanych osób. Na działanie produktu wpływają także pozostałe składniki, jego konsystencja oraz częstotliwość stosowania. Pantenol może być jednym z elementów pielęgnacji bariery obok emolientów i humektantów, podobnie jak ceramidy w kosmetykach, ale nie zastępuje całej formuły ochronnej.
| Stężenie pantenolu | Forma i model badania | Czas badania lub pomiaru | Wynik parametru skóry |
|---|---|---|---|
| 0,5% | Formuła kosmetyczna, zdrowe osoby, przedramię | 15 i 30 dni | Badanie porównywało nawilżenie i TEWL; istotne zmniejszenie TEWL po 30 dniach nie dotyczyło tej grupy stężeniowej. |
| 1,0% | Formuła kosmetyczna, zdrowe osoby, przedramię | 15 i 30 dni | Istotne zmniejszenie TEWL po 30 dniach; autorzy wskazali to stężenie jako poprawiające ochronę skóry. |
| 5,0% | Formuła kosmetyczna, zdrowe osoby, przedramię | 15 i 30 dni | Istotne zmniejszenie TEWL po 30 dniach. |
| Nie podano w publikacji w jednostkach liczbowych | Formuła z pantenolem po umyciu skóry SLES | 2 godziny | Istotne zmniejszenie TEWL względem kontroli i podłoża. |
| 3,0% | Żel wodny, badanie przenikania przez skórę świńską | Do 240 minut | W badaniu bezpieczeństwa i przenikania analizowano penetrację; nie był to kliniczny pomiar nawilżenia ani TEWL u ludzi. |
| 5,0% | Kosmetyczny produkt dla dzieci, HRIPT | Test płatkowy | Nie stwierdzono działania uczulającego ani drażniącego w opisanym teście. |
Uwaga: TEWL oznacza przeznaskórkową utratę wody. Wyniki dotyczą konkretnych formuł i warunków badań; w publikacji z 2011 roku podano istotność statystyczną, ale nie podano procentowej zmiany TEWL.
Czy pantenol łagodzi podrażnienia?
Pantenol może łagodzić przejściowe podrażnienie rozumiane jako pogorszenie komfortu i funkcji bariery po działaniu czynnika drażniącego. W badaniu z 2011 roku skórę myto sodium laureth sulfate, czyli SLES, a następnie aplikowano formuły z pantenolem. Istotne zmniejszenie TEWL względem kontroli i samego podłoża obserwowano już po 2 godzinach.
Ten wynik pokazuje szybki wpływ określonej formuły na parametr bariery po ekspozycji na detergent. Nie jest dowodem, że każdy kosmetyk z pantenolem zadziała w identycznym tempie ani że składnik leczy przyczynę podrażnienia. „Łagodzenie” w opisie kosmetycznym nie oznacza terapii choroby skóry, rany czy oparzenia.
W przeglądzie bezpieczeństwa Cosmetic Ingredient Review z 2022 roku opisano między innymi testy z 3%, 5% i 6% pantenolu. Formuły były zasadniczo niedrażniące albo najwyżej łagodnie drażniące, choć odnotowano pojedyncze przypadki rumienia i reakcji alergicznych. Tolerancja zależy więc od całego produktu, a nie wyłącznie od obecności Panthenol w INCI.
Jak czytać stężenie i formę produktu?
Samo miejsce pantenolu na liście INCI nie pozwala ustalić jego dokładnego stężenia. Badanie z 2011 roku porównywało 0,5%, 1,0% i 5,0%, ale nie ustanowiło jednego uniwersalnie najlepszego poziomu dla każdego kosmetyku. Formuły o niższym stężeniu mogą być projektowane jako lekkie produkty nawilżające, natomiast 5,0% spotyka się w części kremów i produktów ukierunkowanych na wsparcie bariery.
Najważniejsze jest dopasowanie całej formuły do sytuacji skóry. Produkt z 1,0% pantenolu osiągnął istotne zmniejszenie TEWL po 30 dniach w konkretnym badaniu, a produkt z 5,0% również wykazał taki efekt. Nie można jednak przenieść tych wyników automatycznie na każdy żel, krem, balsam lub kosmetyk po myciu.
Pantenol a leczenie ran i chorób skóry
Kosmetyczny pantenol może nawilżać i łagodzić przejściowe podrażnienie, ale nie zastępuje rozpoznania ani leczenia ran, oparzeń, atopowego zapalenia skóry, zakażeń lub innych chorób; przy uszkodzonej skórze i utrzymujących się objawach potrzebna jest konsultacja medyczna.
Badanie z 2011 roku dotyczyło zdrowych osób, przedramion, kosmetycznych formuł oraz pomiaru TEWL. Nie było badaniem leczenia choroby. Podobnie test 3,0% na skórze świńskiej, prowadzony do 240 minut, analizował przenikanie, a nie kliniczne nawilżenie lub TEWL u ludzi. Bezpieczeństwo określonego kosmetyku nie jest zatem dowodem skuteczności terapii.
Przy wyborze produktu znaczenie ma także stan skóry i reakcja na całą recepturę. Jeśli po aplikacji pojawia się pieczenie, nasila się rumień albo występuje wysypka, należy odstawić produkt. Pojedyncze reakcje alergiczne opisano również w przeglądzie CIR z 2022 roku, mimo że większość analizowanych formuł oceniono jako niedrażniące lub najwyżej łagodnie drażniące.
Zobacz też: mocznik w kosmetykach.
Czytaj również: kwas hialuronowy w kosmetykach.
Najczęstsze pytania
Czy pantenol można stosować codziennie?
Tak, codzienne stosowanie jest zgodne z warunkami badania, w którym formuły z 0,5%, 1,0% i 5,0% pantenolu aplikowano przez 15 lub 30 dni. Należy ocenić całą formułę i przerwać stosowanie przy pieczeniu, nasileniu rumienia lub wysypce.
Jak pantenol jest zapisany w INCI?
Jako „Panthenol”. BASF podaje tę nazwę dla surowca D-pantenolu, a glosariusz Komisji Europejskiej opisuje zasady stosowania nazw składników i nomenklatury INCI.
Czy pantenol zapycha pory?
Sam pantenol jest składnikiem rozpuszczalnym w wodzie i nie jest typowym składnikiem okluzyjnym. O potencjale komedogennym decyduje jednak cała formuła, zwłaszcza oleje, estry i ciężkie emolienty, a nie sama obecność pantenolu.
Źródła
- Skin moisturizing effects of panthenol-based formulations — Journal of Cosmetic Science / PubMed, 2011, PMID 21982351
- D-Panthenol Care – Technical Information — BASF Care Chemicals, 2019, PRD 30703421, Revision 2.1
- CosIng – Glossary of ingredients — Komisja Europejska, 2026, art. 19 ust. 1 lit. g i art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009
- Safety Assessment of Panthenol, Pantothenic Acid, and Derivatives as Used in Cosmetics — International Journal of Toxicology / Cosmetic Ingredient Review, 2022, DOI 10.1177/10915818221124809
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
