Ceramidy w kosmetykach to lipidy wspierające uporządkowanie międzykomórkowej warstwy rogowej. W jej głównych lipidach ceramidy stanowią około 50%, cholesterol około 25%, a wolne kwasy tłuszczowe 10–20%. O skuteczności pielęgnacji decyduje jednak nie sama obecność ceramidów, lecz także ich proporcja i organizacja w strukturach lamelarnych.
Ceramidy w kosmetykach — czym są i gdzie działają
Ceramidy są naturalnymi składnikami lipidów warstwy rogowej, czyli najbardziej zewnętrznej części naskórka. Znajdują się między korneocytami i współtworzą uporządkowaną strukturę, która ogranicza nadmierną utratę wody oraz wpływ czynników zewnętrznych. Nie działają więc jak klasyczny składnik złuszczający czy silnie aktywny kosmetycznie. Ich rola polega przede wszystkim na uzupełnianiu i wspieraniu organizacji lipidowej warstwy rogowej.
W opracowaniu opublikowanym w International Journal of Cosmetic Science w 2017 roku podano, że główne lipidy warstwy rogowej obejmują około 50% ceramidów, 25% cholesterolu oraz 10–20% wolnych kwasów tłuszczowych. Te wartości opisują skład lipidów warstwy rogowej, a nie stężenie konkretnego kremu. Dlatego procent ceramidów w skórze nie może być bezpośrednio porównywany z pozycją składnika na liście INCI.
Ceramidy działanie: „cement” między korneocytami
Określenie „cement między komórkami” jest uproszczeniem, ale dobrze pokazuje, na czym polega ceramidy działanie. Korneocyty tworzą względnie zwarte elementy warstwy rogowej, natomiast lipidy międzykomórkowe układają się wokół nich w uporządkowane warstwy. Wśród tych lipidów znajdują się ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe.
Lipidy stanowią około 20% objętości i około 15% suchej masy warstwy rogowej. Nie występują jednak jako przypadkowa mieszanina. Ich właściwości zależą od budowy cząsteczek, długości łańcuchów oraz sposobu ułożenia w lamelach. Z tego powodu kosmetyk zawierający jeden rodzaj ceramidu nie musi odtwarzać całej funkcji naturalnej bariery.
W praktyce oznacza to, że ceramidy na barierę hydrolipidową są elementem pielęgnacji nastawionej na ograniczenie odczuwanej suchości, szorstkości i dyskomfortu. Nie można natomiast traktować samego słowa „ceramidy” jako gwarancji działania każdego produktu. Znaczenie ma cała formuła, sposób użycia oraz indywidualna tolerancja skóry.
Klasy ceramidów i oznaczenia INCI
W ludzkiej warstwie rogowej opisano 15 klas wolnych ceramidów oraz 3 klasy ceramidów kowalencyjnie związanych z otoczką białkową korneocytów. Kosmetyczne nazwy INCI pokazują wybrane typy, a nie pełną różnorodność lipidów obecnych w skórze. Najczęściej spotykane są między innymi Ceramide NP, Ceramide AP, Ceramide EOP, Ceramide NS, Ceramide AS i Ceramide EOS.
| Typ / klasa | Oznaczenie INCI lub skrót badawczy | Udział w całkowitej puli ceramidów |
|---|---|---|
| Ceramid z normalnym kwasem tłuszczowym i sfingozyną | Ceramide NS / [NS] | 7,4% |
| Ceramid z normalnym kwasem tłuszczowym i fitosfingozyną | Ceramide NP / [NP] | 22,1% |
| Ceramid z alfa-hydroksykwasem i sfingozyną | Ceramide AS / [AS] | 9,6% |
| Ceramid z alfa-hydroksykwasem i fitosfingozyną | Ceramide AP / [AP] | 8,8% |
| Ceramid z omega-hydroksykwasem zestryfikowanym dodatkowym kwasem i sfingozyną | Ceramide EOS / [EOS] | 6,5% |
| Ceramid z omega-hydroksykwasem zestryfikowanym dodatkowym kwasem i fitosfingozyną | Ceramide EOP / [EOP] | 1,1% |
| Ceramid z normalnym kwasem tłuszczowym i 6-hydroksysfingozyną | [NH] — odpowiednik strukturalny, nie zawsze osobna nazwa INCI | 14,5% |
Udziały odnoszą się do przybliżonej całkowitej puli ceramidów w ludzkiej warstwie rogowej w zestawieniu cytowanym w badaniu; nie są stężeniami produktu kosmetycznego.
W tym zestawieniu Ceramide NP stanowił około 22,1% całkowitej puli ceramidów, Ceramide NH 14,5%, a Ceramide AP 8,8%. Litery mają znaczenie strukturalne: N oznacza normalny kwas tłuszczowy, A alfa-hydroksykwas, O omega-hydroksykwas, E dodatkowo zestryfikowany kwas tłuszczowy, S sfingozynę, P fitosfingozynę, H 6-hydroksysfingozynę, a G sfinganiny.
Dlaczego liczy się proporcja z cholesterolem i kwasami tłuszczowymi
Ceramidy nie działają w oderwaniu od pozostałych lipidów. W jednym z przeglądów z 2024 roku przybliżoną proporcję molową ceramidów, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych opisano jako 1:1:1. To model pokazujący znaczenie równowagi, a nie recepturę obowiązującą dla każdego kosmetyku.
Znaczenie ma także kwas linolowy, potrzebny do syntezy podgrupy acyloceramidów. Jego niedobór wiązano z nieprawidłowym wyglądem lipidów międzykomórkowych i zaburzeniem funkcji bariery. W formulacji warto więc patrzeć na cały układ składników, a nie wyłącznie na jedną nazwę zaczynającą się od „Ceramide”.
Przykładowa karta surowca Ceramide Complex podaje 2,5% ceramidów III, IIIB i VI, 0,5% cholesterolu oraz 1% wolnych kwasów tłuszczowych i fitosfingozyny. Zalecany poziom użycia tego surowca wynosi 1–15%. Są to dane dotyczące surowca, nie dowód, że każdy gotowy produkt z ceramidami ma takie samo stężenie lub proporcje.
Jak czytać listę INCI
Najprostsza metoda to wyszukanie nazw: Ceramide NP, Ceramide AP, Ceramide EOP, Ceramide NS, Ceramide AS lub Ceramide EOS. Ich obecność potwierdza zastosowanie ceramidu, ale lista INCI nie mówi sama w sobie o jego dokładnym stężeniu, jakości formulacji ani skuteczności całego produktu.
W starszych produktach mogą pojawiać się oznaczenia liczbowe, takie jak Ceramide 1, 2, 3, 4, 5 albo 6 II. Według oceny CIR zostały one zastąpione odpowiednio między innymi przez EOP, NS/NG, NP, AS i AP. Przy porównywaniu kosmetyków trzeba więc uwzględnić zarówno nowsze nazwy, jak i historyczne oznaczenia.
Ceramidy można łączyć z innymi składnikami aktywnymi wspierającymi rutynę. Osoby korzystające z materiałów o tym, czym jest retinol w kosmetykach, powinny pamiętać, że preparat z ceramidami pełni inną funkcję niż składnik aktywny stosowany w pielęgnacji przeciwzmarszczkowej. Podobnie bakuchiol w kosmetykach nie jest zamienną nazwą ceramidu.
Kiedy skóra może potrzebować kosmetyku z ceramidami
Nie ma jednej uniwersalnej wartości diagnostycznej, która wskazywałaby, że skóra „potrzebuje” ceramidów. Przy wyborze kosmetyku znaczenie mogą mieć suchość, uczucie ściągnięcia, szorstkość, łuszczenie oraz pogorszona tolerancja produktów myjących i aktywnych. Ceramidy można wtedy rozważyć jako część łagodniejszej pielęgnacji bariery; dla porównania, w głównych lipidach warstwy rogowej ceramidy stanowią około 50%.
Sama obecność ceramidu w INCI nie przesądza o efekcie. Jeśli po zastosowaniu produktu pojawia się nasilone podrażnienie, należy ocenić całą formułę, częstotliwość użycia i pozostałe kosmetyki. Kosmetyki z ceramidami mogą wspierać pielęgnację bariery skóry, ale nie są leczeniem atopowego zapalenia skóry ani innych dermatoz; objawy utrzymujące się, nasilone lub z cechami stanu zapalnego wymagają konsultacji dermatologicznej.
Zobacz też: pantenol w kosmetykach.
Czytaj również: mocznik w kosmetykach.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać ceramidy w INCI?
Szukaj nazw zaczynających się od „Ceramide”, np. Ceramide NP, Ceramide AP, Ceramide EOP, Ceramide NS, Ceramide AS lub Ceramide EOS. Starsze produkty mogą używać nazw liczbowych, np. Ceramide 1, 2, 3, 4, 5 albo 6 II.
Kiedy skóra potrzebuje ceramidów?
Najczęściej warto rozważyć je przy przesuszeniu, uczuciu ściągnięcia, szorstkości lub pogorszonej tolerancji kosmetyków myjących i aktywnych. Nie ma jednak jednej uniwersalnej wartości diagnostycznej, a samo INCI nie podaje stężenia ani skuteczności produktu.
Czy ceramidy można łączyć z retinolem?
Zwykle łączy się je w jednej rutynie, ponieważ ceramidy pełnią funkcję składników wspierających barierę, a nie złuszczających. Przy retinolu warto wprowadzać produkt stopniowo i obserwować podrażnienie.
Źródła
- The chemistry, function and (patho)physiology of stratum corneum barrier ceramides — International Journal of Cosmetic Science / Wiley, 2017, doi:10.1111/ics.12399
- The role of ceramides in the disruption of the cutaneous permeability barrier, a common manifestation of skin disorders — PMC, 2024, PMCID: PMC11348431
- Safety Assessment of Ceramides as Used in Cosmetics — International Journal of Toxicology, 2020, doi:10.1177/1091581820958692
- INCI Nomenclature Conventions Reference Information — Personal Care Products Council, 2022, INCI nomenclature reference PDF
- Ceramide Complex — Specification Sheet — MakingCosmetics Inc., 2024, Specification Sheet, updated 26-Aug-2024
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
