Rumianek w kosmetykach może działać różnie, ponieważ nie oznacza jednego, powtarzalnego składnika. Ekstrakt wodny, hydroalkoholowy, eterowy, olej, frakcja CO₂ i olejek eteryczny mają odmienne profile chemiczne. Ryzyko alergii jest szczególnie ważne przy uczuleniu na rumianek lub inne astrowate, ale wynik zależy także od stężenia i rodzaju preparatu.
Rumianek w kosmetykach: ekstrakt, olejek i różne profile chemiczne
Nazwa „rumianek” na opakowaniu nie opisuje jeszcze konkretnej mieszaniny. Ekstrakt wodny lub hydroalkoholowy może zawierać inne składniki niż ekstrakt eterowy, ekstrakt nadkrytyczny CO₂ czy olejek eteryczny. Ten ostatni jest skoncentrowaną frakcją lotną, natomiast ekstrakt może obejmować również związki nielotne. Dlatego nie należy przenosić wyników badań olejku bezpośrednio na każdy kosmetyk z rumiankiem.
W piśmiennictwie dla olejków rumiankowych podaje się zakres 1–60% α-bisabololu oraz 2–25% chamazulenu. W przypadku olejku wyizolowanego z nieprzetworzonych kwiatostanów odnotowano 9,6–18,3% chamazulenu, a także 21,7–41,8% α-bisabolol-oxidu A i 16,7–30,0% α-bisabolol-oxidu B. Są to zakresy zależne od chemotypu, a nie typowe stężenia każdego produktu.
| Forma lub materiał | Związki markerowe / zakres | Dane o reakcjach kontaktowych |
|---|---|---|
| Olejek rumiankowy – zakres literaturowy | α-bisabolol: 1–60%; chamazulen: 2–25% | Zakres zależy od chemotypu; nie jest to stężenie typowe dla każdego produktu |
| Olejek z nieprzetworzonych kwiatostanów | α-bisabolol-oxyd A: 21,7–41,8%; α-bisabolol-oxyd B: 16,7–30,0%; chamazulen: 9,6–18,3% | Brak jednej częstości reakcji przypisanej wyłącznie temu zakresowi |
| Ekstrakt nadkrytyczny CO₂ | Olejek eteryczny: 8–15%; bisabolol w tej frakcji: 10–25%; bisabolol-oxydy: 5–35%; matricyna oznaczana jako chamazulen: 0,8–2,5% | Dane o składzie surowca, nie o częstości alergii w populacji |
| Ekstrakt eterowy, 1% | Brak porównywalnego oznaczenia bisabololu i chamazulenu w przytoczonym teście | 18/24 dodatnich reakcji w grupie osób z alergią na Compositae |
| Ekstrakt eterowy w wazelinie, 2,5% | Brak porównywalnego oznaczenia markerów | 48/85 dodatnich reakcji w jednym badaniu prowokacyjnym |
| Olejek rumiankowy w parafinie, 2% | Nie podano ilości markerów w badanym materiale | 3/74 dodatnich reakcji w jednym teście |
| Gotowe kosmetyki z ekstraktem, 0,00006–0,4% | Stężenie ekstraktu w produkcie | Brak klinicznie istotnego uczulenia w kilku HRIPT obejmujących 50–107 osób na badanie |
Zakresy procentowe odnoszą się do składu olejku lub wskazanej frakcji, a nie do stężenia całego kosmetyku. Wyników testów ekstraktów eterowych nie należy bezpośrednio porównywać z wynikami testów rozcieńczonych kosmetyków.
Bisabolol i chamazulen — co rzeczywiście wynika z etykiety
Najczęstsze oznaczenie ekstraktu kwiatowego w INCI to CHAMOMILLA RECUTITA FLOWER EXTRACT. COSMILE Europe opisuje go jako ekstrakt rozpuszczalnikowy z kwiatów, który może pełnić funkcję składnika kondycjonującego skórę oraz zapachowego. Sama nazwa INCI nie podaje jednak procentowej zawartości α-bisabololu, jego tlenków ani chamazulenu.
Jeśli skład zawiera osobny BISABOLOL, oznacza to dodany lub wyodrębniony składnik, a nie automatycznie dowód, że pochodzi on z rumianku. W jednym analizowanym olejku wykryto 21,78% α-bisabolol-oxidu A, 22,27% α-bisabolol-oxidu B i 7,89% chamazulenu; w tej tabeli nie podano ilości wolnego α-bisabololu. To pokazuje, dlaczego samo hasło „bisabolol w kosmetykach” nie pozwala ocenić całego profilu surowca.
W ekstrakcie nadkrytycznym CO₂ opisano 8–15% olejku eterycznego. W tej frakcji znajdowało się 10–25% bisabololu, 5–35% jego tlenków oraz 0,8–2,5% matricyny oznaczanej jako chamazulen. Nie są to wartości stężenia całego kremu czy płynu do mycia, lecz dane dotyczące surowca albo jego frakcji. Przy porównywaniu rumianku z innymi roślinami, na przykład z nagietkiem w kosmetykach, ważne jest rozróżnienie formy surowca.
Czy rumianek może uczulać?
Tak. Ryzyko alergii kontaktowej jest szczególnie istotne u osób uczulonych na rumianek lub rośliny z rodziny astrowatych, określanej także jako Compositae. W badaniu z 2008 roku 8 z 12 osób wrażliwych na rumianek zareagowało dodatnio na preparaty zawierające rumianek, w tym herbatę, kremy, maści i olej.
Wyniki prób prowokacyjnych nie tworzą jednej częstości dla całej populacji. Dodatnią reakcję na olejek rumiankowy w stężeniu 2% w miękkiej parafinie stwierdzono u 3 z 74 osób. W innym badaniu 2 z 86 osób z nadwrażliwością na mieszaninę zapachową zareagowały na olejek. Jeszcze wyższe wyniki dotyczyły wybranych ekstraktów eterowych: przy stężeniu 1% dodatnią reakcję miało 18 z 24 osób z alergią na astrowate, a przy 2,5% ekstraktu w wazelinie — 48 z 85 osób.
Nie można tych liczb traktować jako ryzyka dla każdego użytkownika kremu z niewielką ilością ekstraktu. Badano różne preparaty, stężenia i grupy, często obejmujące osoby już obciążone alergią. Europejska Agencja Leków w 2016 roku wskazała, że po kontakcie płynnych preparatów rumiankowych z błonami śluzowymi zgłaszano reakcje alergiczne, czasem ciężkie, ale ich częstość nie została ustalona.
Jak czytać ryzyko na etykiecie kosmetyku
Najpierw trzeba ustalić, czy INCI wskazuje ekstrakt, olejek czy osobny bisabolol. CHAMOMILLA RECUTITA FLOWER EXTRACT nie jest równoważny olejkowi eterycznemu, a ekstrakt eterowy z testów prowokacyjnych nie jest tym samym co gotowy balsam zawierający 0,2% ekstraktu. Forma surowca i sposób jego otrzymania mogą zmieniać profil składników.
W badaniach gotowych kosmetyków nie wykazano klinicznie istotnego podrażnienia ani uczulenia między innymi dla balsamu po goleniu z 0,2% ekstraktu, testowanego u 105 osób, płynu do oczu z 0,4% ekstraktu u 107 osób oraz mgiełki do włosów z 0,00006% ekstraktu kwiatowo-liściowego u 103 osób. Taki wynik dotyczy konkretnej formuły i badanej grupy; nie dowodzi braku ryzyka u osoby już uczulonej.
Przy ocenie składników roślinnych, takich jak aloes w kosmetykach, sama obecność roślinnej nazwy nie informuje o procentowej zawartości bisabololu ani chamazulenu. Kosmetyk z rumiankiem nie powinien być przedstawiany jako leczenie zapalenia skóry; przy utrzymującym się stanie zapalnym, obrzęku lub podejrzeniu alergii potrzebna jest konsultacja dermatologiczna, a diagnostykę alergii kontaktowej wykonuje się medycznie, m.in. za pomocą testów płatkowych.
Więcej w tekście: pokrzywa w kosmetykach.
Czytaj również: skrzyp polny w kosmetykach.
Najczęstsze pytania
Czy rumianek może uczulać?
Tak. Reakcje mogą dotyczyć zarówno samego surowca, jak i innych składników kosmetyku. Ryzyko jest ważniejsze u osób z alergią na rumianek lub inne rośliny z rodziny astrowatych; wyniki 18/24 czy 48/85 dotyczyły wybranych ekstraktów i grup już obciążonych alergią, a nie całej populacji.
Jak rumianek jest oznaczony w INCI?
Dla ekstraktu kwiatowego typowe oznaczenie to CHAMOMILLA RECUTITA FLOWER EXTRACT. Samo występowanie tej nazwy nie informuje o procentowej zawartości bisabololu ani chamazulenu.
Czym ekstrakt różni się od olejku rumiankowego?
Ekstrakt powstaje przy użyciu określonego rozpuszczalnika, na przykład wody, alkoholu, eteru lub CO₂, i może zawierać związki nielotne. Olejek eteryczny jest skoncentrowaną frakcją lotną, dlatego ich profile markerów i ryzyko reakcji kontaktowej nie są automatycznie takie same.
Źródła
- Matricariae flos – herbal medicinal product — European Medicines Agency, 2016, EMA/HMPC/55843/2011
- CHAMOMILLA RECUTITA FLOWER EXTRACT – Ingredient — COSMILE Europe, brak daty publikacji, INCI detail 3041
- Estimation of Potential Availability of Essential Oil in Some Brands of Herbal Teas and Herbal Dietary Supplements — Journal of Analytical Methods in Chemistry / PMC, 2015, PMCID: PMC4482474
- Amended Safety Assessment of Chamomilla recutita-Derived Ingredients as Used in Cosmetics — International Journal of Toxicology, 2018, DOI: 10.1177/1091581818801814
- Cosmetics and herbal remedies with Compositae plant extracts – are they tolerated by Compositae-allergic patients? — Contact Dermatitis / PubMed, 2008, PMID: 18154553
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
