Silikony w kosmetykach to nie jedna substancja, lecz szeroka grupa składników o różnym działaniu. Lotne cyklosiloksany, takie jak D5, ułatwiają rozprowadzanie i odparowują, natomiast polimerowy Dimethicone pozostaje na powierzchni włosów lub skóry. Sama obecność silikonu w INCI nie oznacza „blokowania oddychania skóry”.
Czym są silikony w kosmetykach?
Silikony w kosmetykach to związki oparte na strukturze krzemowo-tlenowej. Różnią się budową, wielkością cząsteczek, lepkością i trwałością. Dlatego określenie „silikon” nie opisuje jednej właściwości ani jednego efektu na skórze czy włosach.
W recepturach pełnią przede wszystkim funkcje powierzchniowe. Mogą poprawiać poślizg, ułatwiać równomierne rozprowadzenie produktu, ograniczać tarcie i nadawać włosom bardziej gładkie odczucie. Część z nich szybko odparowuje po aplikacji, a część tworzy wyczuwalną warstwę na powierzchni włosa lub skóry.
Dobrym przykładem różnicy między grupami jest D5, czyli Cyclopentasiloxane, oraz Dimethicone. D5 jest lotnym cyklosiloksanem, który według opinii SCCS z 2015 roku pomaga rozprowadzać produkt i po aplikacji odparowuje. Dimethicone jest natomiast silikonem polimerowym, którego zachowanie zależy między innymi od masy cząsteczkowej i lepkości.
Warstwa pozostawiana przez silikon nie oznacza zatrzymania „oddychania skóry”. W kosmetyce trafniej mówić o poślizgu, ograniczaniu tarcia, kondycjonowaniu i odczuciu filmu na powierzchni. Wymiana gazowa organizmu nie zachodzi przez skórę w sposób, od którego zależałoby bezpieczeństwo zwykłego kosmetyku. Ocena konkretnego produktu nadal dotyczy jednak całej receptury, a nie jednego składnika.
Podobnie jak przy analizie składników takich jak parabeny w kosmetykach, nie warto wyciągać wniosków wyłącznie z obecności jednej nazwy w INCI. Znaczenie ma jej stężenie, funkcja, pozostałe składniki oraz sposób użycia produktu.
Silikony lotne, rozpuszczalne i nierozpuszczalne
Najprostszy podział obejmuje silikony lotne oraz polimerowe, często określane jako nierozpuszczalne w wodzie. Nie oznacza to jednak, że każdy silikon z danej grupy zachowuje się identycznie. Właściwości konkretnej substancji zależą od jej budowy i parametrów formulacji.
D5 ma niskie napięcie powierzchniowe, dzięki czemu szybko rozprowadza się na skórze i włosach. SCCS wskazuje, że po aplikacji odparowuje ze skóry lub włosów w ciągu 4–12 godzin. W CosIng i opinii SCCS przypisuje mu się między innymi działanie antystatyczne, emoliencyjne, rozpuszczające, kontrolowanie lepkości oraz kondycjonowanie włosów.
Jednocześnie D5 bardzo słabo rozpuszcza się w wodzie. Podana dla niego rozpuszczalność wynosi 17 μg/L, a log Pow ma wartość 5,2. Te dane pomagają zrozumieć, dlaczego zachowanie D5 w środowisku wodnym różni się od zachowania składników łatwo mieszających się z wodą.
Inaczej należy patrzeć na Dimethicone. To silikon polimerowy, który nie powinien być automatycznie klasyfikowany jako lotny. Jego właściwości zależą od masy cząsteczkowej i lepkości, dlatego sama nazwa INCI nie pozwala określić dokładnego efektu w każdym kosmetyku.
W praktyce lotny silikon może poprawić poślizg podczas aplikacji, a później częściowo zniknąć z powierzchni przez odparowanie. Silikon polimerowy może natomiast pozostać na włosach i ograniczać tarcie podczas czesania. To właśnie ta różnica ma większe znaczenie dla odczucia produktu niż ogólne hasło „zawiera silikon”.
Silikony w INCI — jak je rozpoznać?
Silikony w INCI najczęściej rozpoznaje się po członach „-siloxane” oraz „-silicone”. Na etykiecie można znaleźć między innymi Cyclotetrasiloxane, Cyclopentasiloxane, Cyclohexasiloxane, Cyclomethicone i Dimethicone.
Cyclotetrasiloxane to D4, Cyclopentasiloxane to D5, a Cyclohexasiloxane to D6. Są to cykliczne siloksany, czyli składniki należące do grupy lotnych cyklosiloksanów. Cyclomethicone jest natomiast nazwą grupową. Według opinii SCCS może obejmować cyklosiloksany D3–D7, a w analizowanej opinii oceniano przede wszystkim D4 i D5.
Dimethicone oznacza silikon polimerowy. Nie należy zakładać, że każda nazwa zakończona na „-cone” wskazuje na składnik lotny albo łatwo zmywalny. Właściwości Dimethicone różnią się w zależności od parametrów konkretnej substancji i całej receptury.
Komisja Europejska podkreśla, że CosIng ma charakter informacyjny. Obecność nazwy INCI w bazie nie oznacza automatycznego dopuszczenia składnika do każdego zastosowania. O bezpieczeństwie gotowego kosmetyku decyduje ocena całego produktu zgodnie z wymaganiami przepisów kosmetycznych.
Przy czytaniu etykiety warto więc najpierw ustalić, czy znajduje się na niej konkretny cyklosiloksan, nazwa grupowa Cyclomethicone czy silikon polimerowy, taki jak Dimethicone. Dopiero potem można oceniać, czy produkt będzie raczej lekki i szybko odparowujący, czy pozostawi bardziej trwałe wygładzenie.
Silikony a środowisko: co oznacza REACH?
Najważniejsze ograniczenia dotyczą D4, D5 i D6, a nie wszystkich silikonów. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/1328 wskazuje, że te substancje stwarzają ryzyko dla środowiska ze względu na właściwości bardzo trwałe i bardzo bioakumulacyjne, czyli vPvB. D4 określono dodatkowo jako substancję PBT — trwałą, bioakumulacyjną i toksyczną.
D5 i D6 mają właściwości PBT, gdy zawierają co najmniej 0,1% masowego D4. Pozycja 70 załącznika XVII do REACH odnosi się do konkretnych substancji i ich stężeń w mieszaninach. Nie można więc przenosić ograniczeń dotyczących D4, D5 i D6 automatycznie na każdy składnik silikonowy.
| Nazwa INCI / oznaczenie | Typ | Dane o lotności lub rozpuszczalności | Ograniczenie REACH |
|---|---|---|---|
| Cyclotetrasiloxane (D4) | Lotny cyklosiloksan | Szczegółowe właściwości fizykochemiczne zależą od warunków; D4 jest cyklicznym siloksanem wskazanym w opinii SCCS jako składnik Cyclomethicone. | W mieszaninach stężenie równe lub większe niż 0,1% mas. nie może być wprowadzane do obrotu po 6 czerwca 2026 r.; dla kosmetyków innych niż zmywalne ograniczenie stosuje się po 6 czerwca 2027 r. D4 w kosmetykach zmywalnych podlega ograniczeniu od 31 stycznia 2020 r. |
| Cyclopentasiloxane (D5) | Lotny cyklosiloksan | Odparowuje ze skóry lub włosów w ciągu 4–12 godzin; rozpuszczalność w wodzie: 17 μg/L; log Pow: 5,2. | W mieszaninach stężenie równe lub większe niż 0,1% mas. nie może być wprowadzane do obrotu po 6 czerwca 2026 r.; dla kosmetyków innych niż zmywalne ograniczenie stosuje się po 6 czerwca 2027 r. D5 w kosmetykach zmywalnych podlega ograniczeniu od 31 stycznia 2020 r. |
| Cyclohexasiloxane (D6) | Lotny cyklosiloksan | W rozporządzeniu REACH wymieniony jako dodecamethylcyclohexasiloxane; brak zweryfikowanej wartości rozpuszczalności lub czasu odparowania. | W mieszaninach stężenie równe lub większe niż 0,1% mas. nie może być wprowadzane do obrotu po 6 czerwca 2026 r.; dla kosmetyków innych niż zmywalne ograniczenie stosuje się po 6 czerwca 2027 r. |
| Cyclomethicone | Mieszanina/nazwa grupowa cyklosiloksanów | Według SCCS nazwa Cyclomethicone może obejmować cyklosiloksany D3–D7; w opinii oceniano D4 i D5. | Nie jest jednym związkiem o jednym limicie. Ograniczenia należy oceniać względem zawartości D4, D5 i D6 w mieszaninie, zgodnie z pozycją 70 załącznika XVII REACH. |
| Dimethicone | Polimerowy, nierozpuszczalny w wodzie silikon | Nie należy automatycznie klasyfikować go jako lotnego; nazwa oznacza silikon polimerowy, a jego właściwości zależą od masy cząsteczkowej i lepkości. | Pozycja 70 REACH dotyczy konkretnie D4, D5 i D6. Dimethicone nie jest wymieniony w tej pozycji jako taki; ewentualne pozostałości monomerów ocenia się odrębnie. |
Limity dotyczą stężenia odpowiedniej substancji w mieszaninie, wyrażonego jako procent masowy; kosmetyki zmywalne to produkty spłukiwane wodą po aplikacji w normalnych warunkach stosowania.
W przypadku kosmetyków zmywalnych ograniczenia D4 i D5 obowiązują od 31 stycznia 2020 roku. Dla mieszanin zawierających co najmniej 0,1% masowego odpowiedniej substancji ograniczenie wprowadzania do obrotu zaczyna obowiązywać po 6 czerwca 2026 roku, a dla kosmetyków innych niż zmywalne — po 6 czerwca 2027 roku.
Ograniczenia REACH dotyczą wprowadzania do obrotu i stosowania substancji oraz nie zastępują oceny bezpieczeństwa gotowego kosmetyku wymaganej przez przepisy kosmetyczne; przy interpretacji etykiety decydująca jest pełna receptura i aktualny stan prawny.
Czy silikony obciążają włosy?
Mogą obciążać włosy, ale nie jest to uniwersalna cecha całej grupy. Efekt zależy od rodzaju silikonu, jego ilości w formule, porowatości i grubości włosów oraz sposobu mycia. Większa ilość ciężkich silikonów polimerowych może być bardziej odczuwalna na włosach cienkich lub niskoporowatych.
Jednocześnie nie każdy silikon pozostaje na włosach w takim samym stopniu. D5 jest lotny i według SCCS odparowuje ze skóry lub włosów w ciągu 4–12 godzin. Dimethicone ma natomiast charakter polimerowy i może zapewniać bardziej trwałe wygładzenie oraz ograniczać tarcie podczas czesania.
O tym, czy kosmetyk daje efekt lekkości czy obciążenia, decyduje cała receptura. Znaczenie mają także inne substancje kondycjonujące, ilość nakładanego produktu oraz częstotliwość stosowania. Sama końcówka „-silicone” w nazwie INCI nie pozwala przewidzieć efektu bez uwzględnienia miejsca składnika na liście i pozostałych elementów formuły.
Zobacz też: SLS i SLES.
Czytaj również: mikroplastik w kosmetykach.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać silikony w INCI?
Szukaj przede wszystkim nazw z końcówkami „-siloxane” i „-silicone”, np. Cyclopentasiloxane, Cyclohexasiloxane lub Dimethicone. Cyclomethicone jest nazwą grupową i może obejmować kilka cyklosiloksanów.
Czy silikony obciążają włosy?
Mogą dawać efekt obciążenia, szczególnie gdy formuła zawiera większą ilość ciężkich, polimerowych silikonów, a włosy są cienkie lub niskoporowate. Nie jest to jednak cecha wszystkich silikonów: D5 jest lotny i według SCCS odparowuje ze skóry lub włosów w ciągu 4–12 godzin.
Które silikony podlegają ograniczeniom UE?
Ograniczenia pozycji 70 załącznika XVII REACH dotyczą D4, D5 i D6. Dla kosmetyków innych niż zmywalne próg 0,1% mas. zaczyna obowiązywać po 6 czerwca 2027 r.; dla kosmetyków zmywalnych D4 i D5 są ograniczone od 31 stycznia 2020 r.
Źródła
- Commission Regulation (EU) 2024/1328 — EUR-Lex / Komisja Europejska, 2024, CELEX:32024R1328
- Cosmetic ingredient database — CosIng — Komisja Europejska, 2026, CosIng database information page
- Final version of the Opinion on decamethylcyclopentasiloxane (cyclopentasiloxane, D5) in cosmetic products — Scientific Committee on Consumer Safety / Komisja Europejska, 2015, SCCS/1549/15
- Opinion on cyclomethicone (D4/D5) — Scientific Committee on Consumer Safety / Komisja Europejska, 2011, SCCS/1241/10
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
