Mikroplastik w kosmetykach nie oznacza każdego składnika polimerowego. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 ogranicza celowo dodawane, stałe mikrocząstki polimerów syntetycznych, spełniające określone kryteria rozmiaru i składu. Terminy zależą od zastosowania: od 17 października 2023 roku dla mikrogranulek ściernych do 17 października 2035 roku dla makijażu, produktów do ust i paznokci.
Co prawo UE nazywa mikroplastikiem w kosmetykach?
Podstawą jest wpis 78 załącznika XVII do rozporządzenia REACH, ustanowiony w rozporządzeniu Komisji (UE) 2023/2055. Mikrocząstki polimerów syntetycznych to stałe polimery, które stanowią co najmniej 1% masy cząstek albo tworzą na nich ciągłą powłokę.
Definicja obejmuje sytuację, w której co najmniej 1% masy takich cząstek ma wszystkie wymiary równe lub mniejsze niż 5 mm. Dla cząstek włóknistych co najmniej 1% ich masy musi mieć długość najwyżej 15 mm, a stosunek długości do średnicy większy niż 3. Nie wystarczy więc stwierdzenie, że kosmetyk zawiera „jakiś polimer”. Znaczenie ma jego postać fizyczna, rozmiar oraz sposób obecności w produkcie.
Regulacja dotyczy polimerów celowo obecnych w kosmetyku w formie objętych definicją mikrocząstek. Ograniczenie nie jest zatem prostym zakazem wszystkich tworzyw syntetycznych stosowanych w recepturach. Do oceny konkretnego produktu potrzebne są dane o składniku i jego zastosowaniu, a nie tylko ogólne skojarzenie z tworzywem sztucznym.
Które polimery są wyłączone?
Rozporządzenie 2023/2055 przewiduje kilka wyłączeń. Poza zakresem definicji mogą znajdować się polimery będące wynikiem polimeryzacji zachodzącej w naturze, jeśli nie zostały chemicznie zmodyfikowane. Wyłączone są również polimery degradowalne, polimery o rozpuszczalności większej niż 2 g/l oraz polimery, które nie mają atomów węgla w strukturze chemicznej.
Te kryteria pokazują, dlaczego sama nazwa substancji nie wystarcza do przesądzenia, czy dany produkt zawiera mikroplastik w kosmetykach w rozumieniu prawa UE. Dwa składniki o podobnie brzmiących nazwach mogą mieć różną postać, rozpuszczalność albo status w dokumentacji receptury. Liczy się jednocześnie charakter polimeru, jego trwałość i występowanie w produkcie.
Wyłączenie nie oznacza automatycznej zgody na każdy składnik określany jako „naturalny” lub „biodegradowalny”. Wymagane jest spełnienie kryteriów wynikających z wpisu 78. Dlatego deklaracja marketingowa nie zastępuje informacji technicznych dotyczących konkretnej substancji.
Mikroplastik w INCI — jak prowadzić wstępną diagnostykę?
INCI może wskazać obecność polimeru, ale sam zapis nazwy nie przesądza automatycznie, czy mamy do czynienia z mikrocząstką polimeru syntetycznego objętą ograniczeniem. Trzeba ustalić co najmniej: czy składnik występuje jako ciało stałe, jaki jest rozmiar cząstek, czy polimer jest rozpuszczalny lub degradowalny oraz jaką funkcję pełni w produkcie.
Praktyczna diagnostyka zaczyna się więc od oddzielenia nazwy składnika od jego właściwości fizycznych. Informacja o tym, że polimer tworzy cząstki o wymiarach do 5 mm albo włókna o długości do 15 mm, może mieć znaczenie prawne. Równie ważne jest ustalenie, czy składnik został celowo dodany do receptury oraz czy służy na przykład jako ścierniwo, składnik kapsułkujący lub element struktury produktu.
Nie należy mylić analizy mikroplastiku z oceną wszystkich kontrowersyjnych składników kosmetycznych. Osobne pytania dotyczą między innymi tego, czym są SLS i SLES, a osobne — tego, jak klasyfikować silikony w kosmetykach. Ich obecność lub brak nie rozstrzyga sama w sobie o objęciu produktu wpisem 78.
Jeżeli etykieta nie pozwala na pewną kwalifikację, potrzebna jest dokumentacja producenta. Samo wyszukanie pojedynczej nazwy INCI na internetowej liście nie daje pełnej odpowiedzi, ponieważ nie opisuje rozmiaru cząstek, ich trwałości, rozpuszczalności ani dokładnej funkcji w formule.
Zakaz mikroplastiku UE — najważniejsze terminy
Zakaz mikroplastiku UE nie ma jednej daty dla wszystkich kosmetyków. Rozporządzenie opublikowano 27 września 2023 roku, a weszło w życie 17 października 2023 roku. Od tej daty obowiązuje także ograniczenie dotyczące mikrogranulek ściernych używanych do złuszczania, polerowania lub oczyszczania. Dla takiego zastosowania nie przewidziano okresu przejściowego.
| Kategoria produktu lub zastosowania | Data ograniczenia wprowadzania do obrotu | Dodatkowy obowiązek lub uwaga |
|---|---|---|
| Mikrogranulki ścierne do złuszczania, polerowania lub oczyszczania | 17 października 2023 roku — brak okresu przejściowego | Dotyczy zastosowania jako ścierniwo, czyli microbeads. |
| Kosmetyki spłukiwane | 17 października 2027 roku | Data nie obejmuje kategorii objętych innymi punktami regulacji. |
| Kosmetyki pozostające na skórze | 17 października 2029 roku | Dotyczy produktów leave-on, z wyjątkami przewidzianymi w rozporządzeniu. |
| Makijaż, produkty do ust i produkty do paznokci | 17 października 2035 roku | Od 17 października 2031 roku do 16 października 2035 roku wymagane jest oznaczenie „This product contains microplastics.” |
| Kosmetyki z mikrocząstkami używanymi do kapsułkowania zapachów | 17 października 2029 roku | To osobna kategoria zastosowania przewidziana w okresach przejściowych. |
Daty dotyczą ograniczenia wprowadzania produktu do obrotu na podstawie wpisu 78 załącznika XVII do REACH; oznaczenie informacyjne dla makijażu, produktów do ust i paznokci podano w brzmieniu rozporządzenia i dotyczy dostawców.
Dla kosmetyków spłukiwanych kluczowa data to 17 października 2027 roku. Dla produktów pozostających na skórze okres przejściowy kończy się 17 października 2029 roku, z wyjątkami wskazanymi w regulacji. Makijaż, produkty do ust i paznokci objęto najdłuższym terminem — ograniczenie zaczyna być stosowane 17 października 2035 roku.
W przypadku makijażu, produktów do ust i paznokci od 17 października 2031 roku do 16 października 2035 roku dostawca musi umieszczać informację „This product contains microplastics.” Produkty wprowadzone na rynek przed 17 października 2031 roku muszą zostać opatrzone tą informacją najpóźniej 17 grudnia 2031 roku.
Czy wszystkie polimery w kosmetykach są mikroplastikiem?
Nie. Rozporządzenie obejmuje określone stałe mikrocząstki polimerów syntetycznych, a nie każdy polimer występujący w kosmetyku. O objęciu ograniczeniem decyduje zestaw cech: forma cząstek, ich rozmiar, udział polimeru, rozpuszczalność, degradowalność, obecność atomów węgla oraz celowe użycie w produkcie.
Różnica ma znaczenie także przy czytaniu etykiety. Obecność nazwy sugerującej polimer nie jest dowodem, że składnik spełnia próg co najmniej 1% masy cząstek ani że jego wymiary mieszczą się w limitach 5 mm lub 15 mm dla cząstek włóknistych. Bez danych technicznych nie można odpowiedzialnie utożsamiać każdego polimeru z mikroplastikiem prawnym.
To wyjaśnienie dotyczy wymogów prawa UE dla wprowadzania kosmetyków do obrotu; ostateczna kwalifikacja konkretnego składnika lub produktu wymaga dokumentacji producenta i nie zastępuje opinii prawnej ani oceny zgodności produktu kosmetycznego.
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać mikroplastik w składzie?
INCI może wskazać polimer, ale nie zawsze pozwala ustalić, czy występuje on w postaci objętych regulacją cząstek. Potrzebne są informacje o rozmiarze, postaci, rozpuszczalności, degradowalności i funkcji składnika, dlatego sama obecność nazwy sugerującej polimer nie jest wystarczającym dowodem.
Czy wszystkie polimery w kosmetykach są mikroplastikiem?
Nie. Rozporządzenie dotyczy określonych stałych mikrocząstek polimerów syntetycznych. Wyłączone mogą być między innymi polimery naturalne i niezmodyfikowane chemicznie, degradowalne, rozpuszczalne powyżej 2 g/l oraz polimery bez atomów węgla.
Od kiedy obowiązuje zakaz mikroplastiku?
Nie ma jednej daty dla wszystkich kosmetyków. Ogólne rozporządzenie zaczęło obowiązywać 17 października 2023 roku, mikrogranulki ścierne nie mają okresu przejściowego, kosmetyki spłukiwane obejmuje data 17 października 2027 roku, kosmetyki pozostające na skórze — 17 października 2029 roku, a makijaż, produkty do ust i paznokci — 17 października 2035 roku.
Źródła
- Commission Regulation (EU) 2023/2055 of 25 September 2023 — EUR-Lex, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, 2023, CELEX:32023R2055
- Microplastics — European Chemicals Agency (ECHA), 2023, Restriction of intentionally added microplastics, EU 2023/2055
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
