UVA i UVB nie są opisane przez ten sam wskaźnik. SPF oznacza przede wszystkim poziom ochrony przed rumieniem wywoływanym głównie przez UVB, zgodnie z metodą ISO 24444:2019. Ochronę UVA trzeba sprawdzać osobno: przez UVA-PF lub PPD, kółko UVA oraz kryterium szerokiego widma z długością fali krytycznej wynoszącą co najmniej 370 nm.
UVA i UVB: dlaczego SPF nie wystarcza
SPF jest wynikiem badania ochrony skóry przed rumieniem. ISO 24444:2019 określa metodę oznaczania SPF in vivo, czyli z udziałem skóry, a sam wynik odnosi się do promieniowania słonecznego wywołującego rumień — głównie UVB. Wydanie 2 tego dokumentu opublikowano w grudniu 2019 roku i potwierdzono jego aktualność w 2026 roku.
Dlatego liczba na opakowaniu, na przykład SPF 30, nie jest pełnym opisem ochrony przeciwsłonecznej. Nie należy odczytywać jej jako samodzielnej informacji o zabezpieczeniu przed UVA. Jeżeli produkt ma oznaczenie SPF, ale nie ma czytelnej informacji o ochronie UVA, z samej wartości SPF nie da się wywnioskować poziomu tej ochrony.
UVA wymaga odrębnego punktu końcowego i odrębnej metody oceny. W dokumentach Komisji Europejskiej ochronę UVA opisuje się między innymi przez UVA-PF, czyli współczynnik ochrony przed UVA. PPD jest metodą in vivo służącą do wyznaczania tego rodzaju ochrony. To ważne rozróżnienie także wtedy, gdy analizujesz problemy skóry i chcesz oddzielić deklarację ochrony przed rumieniem od informacji o zakresie promieniowania obejmowanym przez produkt.
Jak czytać SPF, UVA-PF i PPD
SPF wskazuje ochronę przed rumieniem, którego powstawanie wiąże się przede wszystkim z UVB. Nie jest to skala, na której można bezpośrednio odczytać ochronę UVA. Wartość SPF 30 należy więc interpretować jako deklarację dotyczącą tego konkretnego efektu i procedury badawczej, a nie jako uniwersalny wynik dla całego promieniowania UV.
UVA-PF oznacza stosunek minimalnej dawki UVA wywołującej utrwalone ściemnienie skóry chronionej do minimalnej dawki wywołującej taki efekt na skórze niechronionej. Komisja Europejska zaleca, aby UVA-PF wynosił co najmniej jedną trzecią deklarowanego SPF. Dla SPF 30 oznacza to minimalny UVA-PF równy 10.
PPD to metoda in vivo, w której punktem końcowym jest utrwalone ściemnienie skóry. Wynik PPD służy do wyznaczania ochrony UVA, ale nie należy automatycznie utożsamiać go ze SPF. Oba oznaczenia dotyczą innych efektów, innych zakresów promieniowania i innych punktów końcowych, dlatego liczb PPD oraz SPF nie porównuje się tak, jakby tworzyły jedną skalę.
W praktyce etykietę warto czytać warstwowo: najpierw sprawdzić SPF, następnie obecność informacji o UVA, a potem ocenić, czy podano UVA-PF, PPD albo deklarację szerokiego widma. Samo występowanie dużej liczby przy SPF nie zastępuje żadnego z tych elementów. Równie istotne jest sprawdzenie, ile nakładać SPF, ponieważ wynik testu odnosi się do określonej ilości produktu.
| Oznaczenie lub kryterium | Mierzony aspekt ochrony | Zakres lub wartość liczbowa | Metoda albo dokument odniesienia |
|---|---|---|---|
| SPF | Ochrona przed rumieniem, głównie związanym z UVB | Brak jednej wartości granicznej dla samego znaczenia SPF; przykładowo SPF 30 | ISO 24444:2019, metoda in vivo |
| UVA-PF | Ochrona przed UVA | Co najmniej 1/3 deklarowanego SPF według zalecenia Komisji Europejskiej; dla SPF 30 — co najmniej 10 | PPD in vivo lub równoważna metoda in vitro; ISO 24443:2021 |
| PPD | Utrwalone ściemnienie skóry jako punkt końcowy oceny ochrony UVA | Wynik liczbowy używany do wyznaczania UVA-PF; nie należy utożsamiać go automatycznie z SPF | Metoda in vivo PPD; definicja w zaleceniu Komisji Europejskiej |
| Długość fali krytycznej | Szerokość ochrony widmowej | Co najmniej 370 nm | Metoda długości fali krytycznej; zalecenie Komisji Europejskiej |
| Kółko UVA | Skrótowa deklaracja spełnienia unijnego kryterium ochrony UVA | Nie jest samodzielną skalą liczbową; w praktyce odnosi się do relacji UVA-PF do SPF | Zalecenie Komisji Europejskiej; sposób prezentacji zależy od oznakowania produktu |
SPF, UVA-PF i PPD pochodzą z różnych punktów końcowych i metod; nie należy porównywać ich liczb tak, jakby były tą samą skalą. Przykład proporcji UVA-PF = 1/3 SPF jest obliczeniem pomocniczym na podstawie zalecenia Komisji Europejskiej.
Krytyczna długość fali i kółko UVA
Długość fali krytycznej służy do oceny, czy ochrona obejmuje odpowiednio szeroki zakres promieniowania UV. W zaleceniu Komisji Europejskiej wartość dla szerokiej ochrony wynosi co najmniej 370 nm. To kryterium nie zastępuje SPF ani UVA-PF, lecz uzupełnia ocenę o informację o rozkładzie ochrony w zakresie widmowym.
Kółko UVA jest skrótową deklaracją spełnienia europejskiego kryterium ochrony UVA. Nie oznacza dodatkowego poziomu SPF i nie tworzy osobnej skali liczbowej porównywalnej z SPF. W praktyce odnosi się do relacji UVA-PF względem deklarowanego SPF, w tym do zasady co najmniej 1/3 SPF.
Przykład pokazuje, jak czytać tę relację: przy SPF 30 minimalny UVA-PF według zalecenia Komisji Europejskiej wynosi 10. Nie oznacza to jednak, że SPF 30 i UVA-PF 10 mierzą dokładnie to samo. Są to dwa różne wyniki dotyczące różnych efektów promieniowania.
Ta sama zasada porządkowania oznaczeń pomaga nie mieszać ochrony przeciwsłonecznej z innymi tematami kosmetycznymi, takimi jak cellulit. Jeżeli na opakowaniu widzisz deklaracje dotyczące kilku obszarów pielęgnacji, ochronę UVA i UVB oceniaj wyłącznie na podstawie właściwych wskaźników oraz kryteriów.
Metody testowe: ISO 24444 i ISO 24443
ISO 24444:2019 opisuje oznaczanie SPF metodą in vivo. Wynik ma sens tylko w kontekście procedury, dla której został uzyskany: ocenia przede wszystkim ochronę przed rumieniem wywoływanym głównie przez UVB. Zalecenie Komisji Europejskiej wskazuje, że w testach ochrony przeciwsłonecznej stosuje się ilość 2 mg/cm² produktu. Dla całego ciała przeciętnej osoby dorosłej odpowiada to około 36 g produktu.
ISO 24443:2021 opisuje procedurę in vitro charakteryzującą ochronę UVA na podstawie widmowej krzywej absorbancji. Umożliwia ona obliczenie UVA-PF, długości fali krytycznej oraz proporcjonalności absorpcji UVA. W 2026 roku opublikowano poprawkę ISO 24443:2021/Amd 1:2026.
Oznacza to, że informacje o SPF i UVA mogą pochodzić z odmiennych procedur: ISO 24444:2019 dotyczy SPF in vivo, natomiast ISO 24443:2021 opisuje ocenę UVA in vitro. Na etykiecie nie trzeba szukać jednej liczby, która zastąpi oba wyniki. Należy sprawdzić, czy produkt informuje zarówno o SPF, jak i o ochronie UVA.
Oznaczenia na kosmetyku nie zastępują ograniczania ekspozycji na słońce, odzieży ochronnej ani konsultacji dermatologicznej; przy zmianach skórnych lub podwyższonym ryzyku nowotworów skóry decyzje dotyczące ochrony należy omówić z lekarzem.
Zobacz też: filtry mineralne i organiczne.
Najczęstsze pytania
Czym różni się UVA od UVB?
W oznaczeniach kosmetycznych UVB wiąże się przede wszystkim z rumieniem i dlatego jest głównym obszarem pomiaru SPF. UVA wymaga osobnej oceny, na przykład przez UVA-PF lub PPD.
Co oznacza kółko UVA?
To skrótowa deklaracja ochrony UVA spełniającej europejskie kryterium proporcji względem SPF, obejmujące relację co najmniej 1/3. Nie jest to osobna skala porównywalna z SPF.
Czy SPF informuje o ochronie UVA?
Nie w pełni. SPF opisuje przede wszystkim ochronę przed rumieniem, głównie związanym z UVB. Informacji o UVA należy szukać w oznaczeniu UVA, UVA-PF, PPD albo w deklaracji szerokiego widma z długością fali krytycznej co najmniej 370 nm.
Źródła
- ISO 24444:2019 — Cosmetics — Sun protection test methods — In vivo determination of the sun protection factor (SPF) — International Organization for Standardization, 2019, potwierdzenie aktualności 2026, ISO 24444:2019
- ISO 24443:2021 — Cosmetics — Determination of sunscreen UVA photoprotection in vitro — International Organization for Standardization, 2021, ISO 24443:2021
- Commission Recommendation of 22 September 2006 on the efficacy of sunscreen products and the claims made relating thereto — Komisja Europejska / Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, 2006, CELEX:32006H0647
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
